ابو القاسم گرجى

50

ادوار اصول فقه

معروف به ملا صالح مازندرانى ( متوفّى 1081 ه ق ) . 6 - حاشيهء معالم الاصول ، نوشتهء مولى محمد صالح مذكور . 7 - شرح عدة الاصول ، نوشتهء مولى خليل بن الغازى ، معروف به ملا خليل قزوينى ( متوفّى به سال 1089 ه ق ) . 8 - حاشيهء معالم الاصول حاشيهء معالم الاصول ، نوشتهء محمد بن الحسن شيروانى ( متوفّى به سال 1098 ه ق ) . 9 - حاشيه شرح مختصر عضدى ، نوشتهء آغا جمال خوانسارى ( متوفّى به سال 1125 ه ق ) فرزند آغا حسين خوانسارى ( متوفّى 1098 ه ق ) . 10 - شرح وافيه ، نوشتهء سيّد صدر الدين بن محمد باقر رضوى قمى ( متوفّى 1160 تا 70 ه ق ) . ناگفته نماند كه كتاب مشارق الشموس فى شرح الدروس ، نوشتهء آغا حسين خوانسارى و لو از كتاب‌هاى فقهى است ولى چون متضمّن نظرات و افكار اصولى مصنّف است و ضمنا رنگ فلسفى هم به خود گرفته است و از اين لحاظ در آثار اصولى دورهء بعد ، تأثير بسزايى داشته است ، مناسب است نام آن نيز در ضمن نوشته‌هاى اين دوره ذكر گردد . « 1 » همان‌طور كه در آغاز اين دوره اشاره شد علم اصول در اين دوره رو به ضعف رفت و رونق گذشتهء خود را از دست داد . ولى درعين‌حال اين مطلب را نمىتوان انكار كرد كه كتاب‌هاى اين دوره - مخصوصا كتاب‌هايى كه در پايان اين دوره نوشته شده است - از اين لحاظ كه در تكوّن نطفهء دورهء اخير و در ايجاد زمينهء مساعد براى پيدايش آن ، نقش اساسى به عهده داشت حايز كمال اهميت و درخور مزيد غور و بررسى است . در اين دوره به تأثير شديد دورهء قبل ، دانشمندان ، كمتر به فكر تدوين كتاب مستقل در علم اصول بوده و تقريبا عموم نوشته‌هاى ايشان به‌عنوان شرح و تعليق كتاب‌هاى گذشتگان بوده است .

--> ( 1 ) - سيّد محمد باقر صدر ، المعالم الجديدة ، ص 84 .